Έχοντας μπει πλέον σε ρυθμούς πλέι οφ, υπάρχει έντονο ενδιαφέρον για τη μάχη της διαβάθμισης. Φυσικά, η μία ομάδα που δεν θα βρίσκεται στα μεγάλα σαλόνια έχει ξεκαθαρίσει εδώ και καιρό, έτσι απομένουν δύο εισιτήρια που στέλνουν στα... γήπεδα της Β’ Κατηγορίας. Τα πάντα είναι ανοικτά, δεδομένου ότι, με το τέλος της κανονικής περιόδου, ο προτελευταίος Εθνικός (23β.) απέχει πέντε βαθμούς από τις Ε.Ν. Ύψωνα (28β.) και Ολυμπιακό (28β.), ενώ ενδιάμεσα είναι ο Ακρίτας (26β.). Πιο πάνω είναι Ομόνοια Αρ. (34β.), ΑΕΛ (33β.) και Ανόρθωση (32β.).

Η… χειρότερη τελευταία

Εκτός μάχης είναι η Ένωση που διανύει τη χειρότερη πορεία ομάδας από τον καιρό εφαρμογής των πλέι οφ, έχοντας πάρει μονάχα έναν βαθμό στην κανονική περίοδο. Από το 2007-08, μονάχα σε τρεις περιπτώσεις κάποια ομάδα δεν εξασφάλιζε διψήφιο αριθμό βαθμών μετά το τέλος της κανονικής περιόδου, όμως ποτέ στα επίπεδα της Ένωσης. Την περίοδο 2016-17, η Αναγέννηση Δερύνειας πήρε επτά στις 26 αγωνιστικές, ενώ την επόμενη σεζόν ο Εθνικός μάζεψε οκτώ. Την περίοδο 2012-13 η ΑΕΠ είχε έξι, με την υποσημείωση ότι ξεκίνησε τη χρονιά με αφαίρεση έξι βαθμών. Σημειώνεται ότι και στις τρεις χρονιές, η δεύτερη φάση διεξαγόταν με τις ομάδες χωρισμένες σε τρεις ομίλους, με τις δύο τελευταίες της κανονικής περιόδου να διαβαθμίζονται αυτόματα. 

Κάποτε αλλαγές, κάποτε όχι

Το θέμα πλέον είναι ποιες άλλες θα βιώσουν το αίσθημα του υποβιβασμού, συνοδεύοντας την Ένωση στη Β’ Κατηγορία. Με βάση τα μέχρι στιγμής πεπραγμένα από την περίοδο 2007-08, οι πιθανότητες είναι μοιρασμένες. Σε εννέα πρωταθλήματα υπήρξε αλλαγή, από το τέλος της κανονικής περιόδου μέχρι το φινάλε της β΄ φάσης, τουλάχιστον μίας ομάδας στη σύνθεση αυτών που πήγαιναν στη Β’ Κατηγορία. Στις υπόλοιπες διατηρήθηκαν τα ίδια δεδομένα.

Από τη σεζόν 2007-08 μέχρι την περίοδο 2012-13, το πρωτάθλημα διεξαγόταν με 14 ομάδες και η β’ φάση σε δύο γκρουπ. Την περίοδο 2007-08, πάνω από τις Ολυμπιακό (14β.) και Νέα Σαλαμίνα (24β.) που διαβαθμίστηκαν απευθείας, ήταν η ΑΕΛ με 27 βαθμούς, όσους είχαν επίσης Άρης και Αλκή. Ο Άρης εν τέλει πήρε μόνο τρεις βαθμούς στη β΄ φάση και ήταν η ομάδα που διαβαθμίστηκε.

Tην επόμενη περίοδο (2008-09) απευθείας οδηγήθηκαν στη Β' Κατηγορία, ΑΕΚ (15β.) και Ατρόμητος (7β.) και η Αλκή που ήταν 12η στο τέλος της κανονικής περιόδου έμεινε εν τέλει εκεί και τις ακολούθησε. Το ίδιο έγινε και τη χρονιά 2009-10, με τον Άρη να μην ξεφεύγει από τη 12η θέση και μαζί με τις Νέα Σαλαμίνα και ΑΠΕΠ να διαβαθμίζονται, όπως και η ΑΕΠ την περίοδο 2010-11 παρέα με τις Δόξα και ΑΠΟΠ Πέγειας. Ο Άρης βρέθηκε στην ίδια θέση και τη σεζόν 2011-12, όταν ήταν και πάλι 12ος τόσο στην κανονική περίοδο (σ.σ. δύο τελευταίες ήταν Αναγέννηση και Ερμής), όσο και στο τέλος των πλέι οφ.

Την περίοδο 2012-13, στο τέλος της κανονικής περιόδου, Αγία Νάπα και Πάφος, ήπιαν το πικρό ποτήρι του υποβιβασμού, ενώ 12ος ήταν ο Εθνικός με 22 βαθμούς, έναν πίσω από τη Νέα Σαλαμίνα και δύο από τον Ολυμπιακό, ο οποίος εν τέλει έκλεισε το τρίο της διαβάθμισης.

Το 2013-14, η β’ φάση έγινε με δύο ομίλους. Αρχικά διαβαθμίστηκαν Ένωση και Αλκή, ενώ η ΑΕΚ Κουκλιών έγινε η τρίτη ομάδα παίρνοντας μόλις δύο βαθμούς στα πλέι οφ, σε αντίθεση με τον Άρη που μπήκε 12ος στη διαδικασία της β’ φάσης και εκτοξεύθηκε στους 37 βαθμούς.

Το 2014-15, που έγινε με τη συμμετοχή 12 ομάδων, υποβιβάστηκε μόνο μία ομάδα και συγκεκριμένα ο Οθέλλος που ήταν τελευταίος, τόσο στο τέλος της κανονικής περιόδου, όσο και στο φινάλε των πλέι οφ. Την επόμενη χρονιά, η Πάφος FC, και ενώ ήδη υποβιβάστηκαν Ένωση και Ερμής, ήταν η ομάδα που έπεσε στη Β’ Κατηγορία μετά τη β’ φάση, αν και 12ος στην κανονική περίοδο ήταν ο Ερμής. Η παφιακή ομάδα μπήκε με 27 βαθμούς στα πλέι οφ και ολοκλήρωσε με 36, ενώ ο Ερμής από τους 24 πήγε στους 42.

Παρόμοιο σκηνικό και στην επόμενη περίοδο (2016-17). Μετά τις ΑΕΖ και Αναγέννηση, τον δρόμο για τη δεύτερη τη τάξει κατηγορία πήρε η Καρμιώτισσα, που μπήκε στη β’ φάση με διαφορά εφτά βαθμών από τη Δόξα (27-20), η οποία όμως την έφθασε και την ισοσκέλισε στην ισοβαθμία (37β.).

Το 2017-18, ο Ολυμπιακός, όντας 12ος στην κανονική περίοδο, έμεινε στη συγκεκριμένη θέση και στα πλέι οφ και ακολούθησε Άρη και Εθνικό. Την επόμενη χρονιά (2018-19), είχαμε θρίλερ. Με δύο ομάδες να υποβιβάζονται, με το τέλος και των πλέι οφ, πέραν του Ερμή, το δεύτερο εισιτήριο για τη Β’ Κατηγορία κρίθηκε στα τελευταία δευτερόλεπτα. Η Ένωση σκόραρε στις καθυστερήσεις και στην ισοβαθμία με την Αλκή βγήκε κερδισμένη. Οι δύο ομάδες ήταν ισόβαθμες και στην κανονική περίοδο. Η σεζόν 2019-20 δεν ολοκληρώθηκε λόγω του κορωνοΐου και συνεπώς δεν υπήρξε διαβάθμιση.

Μετά τον κορωνοϊό

H περίοδος 2020-21 πραγματοποιήθηκε με δύο ομίλους (έξι στον πρώτο και οκτώ στον δεύτερο). Η κανονική περίοδος βρήκε στις τρεις τελευταίες θέσεις τους Ερμή (24β.), Εθνικό (22β.) και Καρμιώτισσα, με την ομάδα της Αραδίππου να ισοβαθμεί με την Ένωση (24β.). Εν τέλει, σώθηκε ο Εθνικός, που μάλιστα προσπέρασε και τη Νέα Σαλαμίνα, και διαβαθμίστηκαν οι άλλες τρεις.

Η ομάδα της Άχνας όμως δεν μπόρεσε να τη γλυτώσει την επόμενη περίοδο (2021-22) στην οποία οι ομάδες ήταν 12. Ο Εθνικός ήταν τελευταίος στην α΄ φάση της διοργάνωσης, ενώ προτελευταία ήταν η ΠΑΕΕΚ. Στη β΄ φάση απλά άλλαξαν οι θέσεις τους και οδηγήθηκαν και οι δύο στην Β΄ Κατηγορία.

Τη σεζόν 2022-23 επανήλθαμε στις 14 ομάδες και τη διεξαγωγή δύο ομίλων, έξι συν οκτώ, όπως ίσχυε μέχρι πρόπερσι. Ο Ολυμπιακός (16β.) και ο Ακρίτας (12β.) ήταν στις δύο τελευταίες θέσεις μετά το τέλος των 26 αγωνιστικών, με τη Δόξα να είναι επίσης στην επικίνδυνη ζώνη με 21 βαθμούς, όσους είχε και η Ένωση. Η τελευταία εν τέλει πήρε τη θέση της ομάδας της Κατωκοπιάς στο τρίο της διαβάθμισης.

Καμία αλλαγή δεν προέκυψε την περίοδο 2023-24, καθώς ΑΕΖ (16β.), Οθέλλος (15β.) και Δόξα (12β.) δεν κατάφεραν να αλλάξουν τη μοίρα τους όπως διαμορφώθηκε στην κανονική διάρκεια του πρωταθλήματος, αφού στα πλέι οφ άλλαξαν απλώς τη σειρά τους. Τελευταία πήγε η ΑΕΖ (18β.), ενώ πιο πάνω ήταν ο Οθέλλος (33β.) και μετά η Δόξα (35β.).

Τέλος, την περσινή χρονιά (2024-25), ο β΄ όμιλος διεξάχθηκε -όπως θα γίνει και φέτος- με έναν γύρο στα πλέι οφ. Μετά το τέλος της κανονικής περιόδου, στις τρεις τελευταίες θέσεις ήταν η Ένωση (19β.), η Νέα Σαλαμίνα (17β.) και η Ομόνοια 29ης Μαΐου (14β.). Στις επτά αγωνιστικές των πλέι οφ κατάφερε να γλυτώσει τη διαβάθμιση μόνο η Ένωση, με την Καρμιώτισσα να πηγαίνει τελικά στη Β΄ Κατηγορία, αν και στο ξεκίνημα της β΄ φάσης είχε διαφορά οκτώ βαθμών από την ομάδα του Παραλιμνίου.